HAZOP Hazard and Operability Study

HAZOP node

HAZOP (Hazard and Operability) studie

De HAZOP (Hazard and Operability Study) methode is een gestructureerde en systematische brainstormtechniek voor gevaaridentificatie van procesinstallaties. De risico-identificatie is een standaard onderdeel van een veiligheidsmanagementsysteem (VMS) of veiligheidsbeheerssysteem (VBS).

De HAZOP-methode

De HAZOP methode (Hazard and Operability Analysis), ook wel gevaaridentificatie, storingsanalyse, veiligheidsstudie of HAZID (Hazard Identification) genoemd. Het is de standaardmethode voor het identificeren en evalueren van procesafwijkingen.  Hierbij wordt meestal de HAZOP standaard (norm IEC 61882) gevolgd.

HAZOP norm (IEC61882)

De HAZOP methode werkt met gidswoorden voor de verschillende procesparameters (bijvoorbeeld: meer druk, minder temperatuur). De methode is afkomstig uit de chemische industrie en is in 1974 door Bert Lawley geïntroduceerd bij ICI.

De meeste bedrijven in de procesindustrie vereisen dat een HAZOP wordt uitgevoerd in het ontwerpstadium en bij wijzigingen in de installatie (Management of Change). Ook voor bestaande installaties worden periodiek HAZOP’s uitgevoerd.

Kennis en ervaring in het toepassen van de HAZOP methode en het vermogen van de voorzitter om het team buiten de gebruikelijke denkpatronen te laten denken, zijn essentieel voor het gewenste resultaat van de HAZOP studie.

Voorbereiding HAZOP

Voor het uitvoeren van een goede HAZOP is een goede voorbereiding van belang. Hierbij zijn onderstaande punten van belang:

  • Stel de scope van de HAZOP vast. Bijvoorbeeld een nieuwe installatie / project of een periodieke HAZOP.
  • Stel een multidisciplinair HAZOP-team samen.
  • Bepaal de HAZOP voorzitter.
  • Zorg voor as-built of ready for construction ontwerptekeningen (P&ID’s)
  • Verdeel de te HAZOP’en installatie in studiedelen (nodes).
  • Bepaal de relevante parameters zoals: stroming, druk, temperatuur, niveau, etc.
  • Bepaal de relevante gidswoorden zoals: meer, minder, omgekeerd, hoog, laag, etc.
  • Zorg ervoor dat belangrijke informatie goed en snel toegankelijk is tijdens de HAZOP. Denk hierbij aan informatie m.b.t.. chemicaliën (Chemiekaarten en SDS’en), incidentrapportages, informatie m.b.t. procesautomatisering, foto’s van de installatie, ontwerpgegevens, etc.

De HAZOP-sessie

Aan de hand van de ontwerptekeningen (P&ID’s), bepaalde nodes en de parameter/gidswoord combinaties wordt er tijdens de HAZOP gezocht naar afwijkingen die tot gevaarlijke en/of ongewenste situaties kunnen leiden. Hierbij kan onder ander gesproken worden van Loss Of Containment scenario’s.

Per node wordt vastgesteld wat het doel (design intent) is van het specifieke deel van de installatie. Vervolgens wordt aan de hand van de parameter/gidswoord combinaties gekeken welke afwijkingen op kunnen treden en wat hier de mogelijk oorzaken en gevolgen van kunnen zijn. Daarbij wordt (plenair) de afwijking, de oorzaak en het mogelijke gevolg gedocumenteerd in de HAZOP werkbladen. Indien van toepassing worden aanwezige maatregelen (beveiligingen) vastgelegd en waar nodig worden aanbevelingen gedaan.

De resultaten van de HAZOP-sessies worden gepresenteerd in een rapport waarin de werkbladen en een lijst met aanbevelingen zijn opgenomen.

Multidisciplinair team

Wat zorgt er voor dat een HAZOP-studie kwalitatief goed wordt uitgevoerd? Niet de HAZOP-software of de grootte van het HAZOP-team. Een HAZOP-studie valt of staat bij de HAZOP-participanten die deel uitmaken van het HAZOP-team.

Een ervaren operator, de procestechnoloog die alle ins en outs kent van zijn proces, de onderhoudstechnoloog met kennis en ervaring van de materialen, pompen, appendages etc. van zijn installatie. Aangevuld met kundige engineers uit andere disciplines. Een veiligheidskundige met kennis van de toegepaste stoffen, weet heeft van eventuele incidenten, contacten onderhoud met de overheid etc.

Uiteraard mag een kundige en ervaren voorzitter niet ontbreken. Hij moet het evenwicht bewaren tussen ongestoord brainstormen en voortgang maken, de juiste detaillering realiseren en samen met het HAZOP-team potentiële gevaren opsporen en onderbuikgevoelens objectiveren.

Koppeling met risicobeoordeling

Het ligt voor de hand om tijdens een HAZOP studie ook de risico’s van de geïdentificeerde scenario’s te beoordelen. Het uitvoeren van een risicobeoordeling bepaalt de noodzaak voor (verdere) beveiligingen en de noodzakelijke betrouwbaarheid ervan.

De risicobeoordeling wordt tegenwoordig vaak uitgevoerd door middel van de LOPA-methodiek in combinatie met bijvoorbeeld een risicomatrix. Het raamwerk daarvoor ligt vast in de LOPA uitgaven van CCPS.

Een alternatieve methode is SIL classificatie met behulp van een risicograaf.

Consiltant BV

Consiltant levert ervaren en kundige HAZOP voorzitters, die samen vele honderden sessiedagen geleid hebben. Onze medewerkers kunnen u begeleiden in het gehele HAZOP-proces. Consiltant maakt bij voorkeur gebruik van HAZOP Manager, het softwarepakket van Lihou Technical Software Services voor het faciliteren van HAZOP studies en andere gelijkwaardige identificatie- en evaluatie studies. Maar gebruik van bijvoorbeeld PHA-Pro is ook mogelijk.
We hebben HAZOP studies uitgevoerd voor onder andere:

  • Chemische industrie
  • Olie&gas-, productie- en opslagbedrijven
  • Utiliteitsbedrijven
  • Voedingsmiddelenindustrie
  • Auto industrie
  • Railinfrastructuur